Europa finansuje lokalne laboratoria zmiany
Connect NEB i Co-create NEB nie są programami przeznaczonymi wyłącznie dla miast. EIT szuka fundacji, organizacji społecznych, małych firm, projektantów i zespołów badawczych, które potrafią zamienić lokalny problem w dobrze udokumentowany eksperyment.
Na pierwszy rzut oka nazwa programu może sugerować kolejny mechanizm finansowania przeznaczony dla samorządów. W dokumentacji konkursu miasto pojawia się jednak jako obowiązkowy partner tylko w jednej z dwóch ścieżek.
Connect NEB jest skierowany do pojedynczej organizacji związanej z terytorium, na którym ma zostać przeprowadzony projekt. Wniosek może złożyć fundacja, stowarzyszenie, organizacja pozarządowa, małe lub średnie przedsiębiorstwo, grupa badawcza, laboratorium, a także zespół projektantów lub artystów pracujących ze społecznością. Nieformalne kolektywy mogą uczestniczyć w programie, ale muszą działać za pośrednictwem podmiotu posiadającego osobowość prawną.
Dopiero Co-create NEB wymaga konsorcjum składającego się z dwóch do czterech organizacji. Co najmniej jednym z partnerów musi być miasto, region albo jednostka formalnie z nimi powiązana.
Program nie ogranicza się również do przestrzeni miejskich. Oficjalny podręcznik konkursu dopuszcza projekty realizowane zarówno w środowisku miejskim, jak i wiejskim. Przedmiotem badania mogą być także relacje pomiędzy miastem, przedmieściami, mniejszymi miejscowościami i otaczającymi je obszarami.
Eksperyment zamiast inwestycji
EIT Community New European Bauhaus przeznaczy na nabór łącznie 566,1 tys. euro. Finansowanie ma otrzymać siedemnaście projektów: osiem w ścieżce Connect NEB oraz dziewięć w Co-create NEB.
Connect NEB oferuje do 15,3 tys. euro dotacji. Wnioskodawca musi zapewnić 2,7 tys. euro wkładu własnego, co daje całkowity budżet projektu na poziomie 18 tys. euro.
W Co-create NEB maksymalna dotacja wynosi 49,3 tys. euro, przy wymaganym wkładzie własnym w wysokości 8,7 tys. euro. Całkowita wartość projektu to 58 tys. euro.
Skala tych środków wyraźnie określa charakter programu. Nie jest to instrument przeznaczony do finansowania pełnej modernizacji budynku, dużej inwestycji architektonicznej ani kompleksowej przebudowy przestrzeni publicznej. Budżet odpowiada raczej badaniom terenowym, procesom współprojektowania, prototypom, instalacjom tymczasowym, działaniom edukacyjnym oraz niewielkim demonstratorom.
W praktyce EIT finansuje etap pomiędzy diagnozą a inwestycją: moment, w którym można jeszcze sprawdzić hipotezy, porównać warianty i zweryfikować, czy rozwiązanie odpowiada na rzeczywiste potrzeby użytkowników.
Living lab jako metoda badawcza
Jednym z podstawowych pojęć obecnych w dokumentacji jest living lab. Termin bywa używany dość swobodnie — jako nazwa pracowni, przestrzeni warsztatowej albo programu spotkań. W tym naborze powinien być jednak rozumiany jako metoda prowadzenia eksperymentu w rzeczywistym środowisku.
Mieszkańcy nie są w takim procesie wyłącznie respondentami ani odbiorcami gotowej koncepcji. Uczestniczą w rozpoznaniu problemu, określaniu kryteriów, budowaniu prototypu i ocenie rezultatów. Projektowanie staje się częścią procesu poznawczego, a nie końcowym etapem nadawania formy wcześniej podjętej decyzji.
Wartość living labu zależy więc od jakości metodologii. Projekt powinien wskazywać:
jaki problem jest badany;
kto jest bezpośrednio dotknięty jego skutkami;
w jaki sposób zostaną zgromadzone dane;
jakie rozwiązanie lub procedura zostanie przetestowana;
według jakich kryteriów ocenione zostaną rezultaty;
które elementy eksperymentu będzie można zastosować w innym miejscu.
Bez tych elementów living lab łatwo sprowadzić do serii warsztatów. Program EIT wymaga natomiast rezultatu, który można udokumentować, ocenić i przekazać dalej.
Obie ścieżki muszą również objąć co najmniej 25 uczestników działań edukacyjnych lub szkoleniowych. Zajęcia powinny mieć określone efekty uczenia się oraz metodę oceny zdobytych kompetencji. Partycypacja nie jest tu więc wyłącznie deklaracją — zostaje powiązana z wymiernym wskaźnikiem projektu.
Dwie różne skale działania
Connect NEB koncentruje się na aktywizowaniu lokalnych społeczności, testowaniu pomysłów i prototypowaniu nowych form uczestnictwa oraz zarządzania. Projekt może dotyczyć sposobu podejmowania decyzji, organizacji wspólnej przestrzeni, wymiany wiedzy albo ponownego wykorzystania istniejących zasobów.
Wniosek składa jeden podmiot. Nie trzeba tworzyć konsorcjum z samorządem, ale trzeba wykazać rzeczywisty związek organizacji z miejscem realizacji projektu. Istotne będzie rozpoznanie lokalnych uwarunkowań, grup interesariuszy i problemów, których nie można opisać wyłącznie na podstawie ogólnych danych.
Co-create NEB jest ścieżką bardziej wdrożeniową. Program ma wspierać widoczne przekształcenia przestrzeni publicznych albo wytwarzanie wiedzy, która może wpłynąć na lokalną politykę, planowanie i dalsze inwestycje.
Rezultatem może być fizyczna poprawa przestrzeni, ale także badanie lub nowa metodologia wspierająca transformację środowiska zbudowanego. Dokumentacja wymienia między innymi adaptacyjne ponowne wykorzystanie infrastruktury, regenerację pustych i zabytkowych budynków, gospodarkę obiegu zamkniętego, odporność klimatyczną oraz alternatywne modele zarządzania.
To ważne rozróżnienie. Projekt nie musi zakończyć się trwałym obiektem. Może dostarczyć sprawdzoną metodę, dane i rekomendacje wykorzystywane później przez instytucje publiczne.
Projektowanie jako produkcja wiedzy
Najciekawszy element programu nie dotyczy samej wysokości finansowania. Connect NEB i Co-create NEB pokazują, że projektowanie jest coraz częściej traktowane przez instytucje europejskie jako metoda badawcza.
Przedmiotem projektu może być nie tylko forma przestrzeni, lecz również sposób podejmowania decyzji, przepływ informacji, dostęp do zasobów, relacja pomiędzy instytucją a mieszkańcami albo model zarządzania wspólnym miejscem.
To podejście wymaga współpracy wielu dyscyplin. Projektant może odpowiadać za prototypowanie i organizację procesu, badacz za metodologię oraz analizę danych, organizacja społeczna za relację ze społecznością, a samorząd za powiązanie rezultatów z lokalnymi strategiami.
Nowy Europejski Bauhaus nie jest tutaj stylem architektonicznym ani zestawem wizualnych oznaczeń. Jest ramą łączącą trzy wartości: zrównoważenie środowiskowe, jakość doświadczenia oraz społeczną dostępność. Projekt powinien realizować je równocześnie, a nie wybierać jedną z nich jako dekoracyjne uzasadnienie wcześniej przygotowanej koncepcji.
Możliwy kierunek dla Bielska-Białej
Dla FLID, Design Banku, BBDA i BBDL bardziej dostępna wydaje się ścieżka Connect NEB. Fundacja mogłaby złożyć wniosek samodzielnie, pod warunkiem że projekt nie zostałby przedstawiony jako rozwój własnej siedziby, lecz jako eksperyment odpowiadający na szerszy problem lokalny.
Punktem wyjścia mógłby być ponadstuletni budynek dawnego banku przy ulicy Gazowniczej oraz sąsiadujące z nim garaże. Tematem projektu nie powinien być jednak sam remont. Znacznie silniejsze byłoby pytanie badawcze:
W jaki sposób historyczny, częściowo niewykorzystany obiekt może stać się lokalną infrastrukturą wiedzy, współprojektowania i edukacji?
Projekt mógłby objąć dokumentację historii miejsca, analizę jego obecnego otoczenia, badanie potrzeb użytkowników, mapowanie innych niewykorzystywanych obiektów oraz wykonanie niewielkiego prototypu dostępnego dla mieszkańców.
BBDA mogłoby odpowiadać za warstwę archiwalną i dokumentacyjną. BBDL prowadziłoby proces współprojektowania. Design Bank stałby się fizycznym środowiskiem eksperymentu, natomiast FLID pełniłby funkcję operatora i organizatora całego procesu.
W wariancie Co-create NEB konieczne byłoby włączenie miasta, regionu albo jednostki z nimi powiązanej. Projekt mógłby wówczas objąć przestrzeń publiczną sąsiadującą z budynkiem, model ponownego wykorzystania garaży albo metodę identyfikowania i reaktywowania innych pustych obiektów w Bielsku-Białej.
Kluczowe byłoby pokazanie, że rezultat nie kończy się na jednym miejscu. Gazownicza mogłaby pełnić funkcję demonstratora metody, którą później da się wykorzystać w innych budynkach, dzielnicach i mniejszych miejscowościach regionu.
Mały grant, rygorystyczne pytanie
Connect NEB i Co-create NEB nie rozwiążą problemów przestrzennych całego miasta. Mogą jednak sfinansować etap, który w wielu inwestycjach jest pomijany: systematyczne sprawdzenie, czy przyjęte założenia są prawdziwe.
Dobrze przeprowadzony eksperyment powinien pozostawić po sobie nie tylko wydarzenie lub instalację, lecz także dane, dokumentację, metodę działania i możliwy do oceny rezultat. To właśnie odróżnia projekt badawczy od doraźnej animacji społecznej.
Program nie jest więc przeznaczony wyłącznie dla miast. Finansuje lokalną zdolność do wytwarzania i testowania rozwiązań — niezależnie od tego, czy inicjatorem jest urząd, fundacja, laboratorium badawcze, mała firma czy organizacja zakorzeniona w konkretnej społeczności.
Informacje o naborze
Program: Connect NEB & Co-create NEB Open Call 2027
Organizator: EIT Community New European Bauhaus, prowadzony przez EIT Urban Mobility we współpracy z EIT Food i Climate-KIC
Otwarcie naboru: 15 lipca 2026 roku
Termin składania wniosków: 30 września 2026 roku, godz. 17.00 CEST
Planowana realizacja projektów: od lutego do listopada 2027 roku
Obszar realizacji: państwa Unii Europejskiej oraz państwa stowarzyszone z programem „Horyzont Europa”
Sposób składania wniosków: EIT Urban Mobility Programmes Portal — NetSuite
Wymagania formalne: podmiot składający wniosek musi posiadać numer PIC
Oficjalne źródła
Tekst: redakcja D-Spot
Stan informacji: 23 lipca 2026 roku
Ilustracja: do uzupełnienia
Kategoria: Nowy Europejski Bauhaus / Finansowanie / Miasto i region
Informacje przedstawiono na podstawie dokumentacji dostępnej w dniu publikacji. Organizator zastrzega możliwość wprowadzania zmian i wyjaśnień, dlatego przed przygotowaniem wniosku należy sprawdzić aktualną wersję dokumentów konkursowych.
Podręcznik potwierdza, że projekty mogą dotyczyć kontekstów miejskich i wiejskich, Connect NEB przyjmuje wnioski od pojedynczych podmiotów, a obowiązkowy udział miasta lub regionu dotyczy Co-create NEB.
