Europa przeznacza 101 milionów euro na miejsca, które potrafią się zmieniać
Od dzielnic dużych miast po małe miejscowości i obszary wiejskie — Nowy Europejski Bauhaus ma finansować nie tylko nowe rozwiązania, lecz także wiedzę o tym, jak lokalne społeczności mogą przeprowadzać trwałą transformację.
Komisja Europejska uruchomiła nabór HORIZON-NEB-2026-01, obejmujący dziewięć tematów badawczych i innowacyjnych. Łączny budżet konkursu wynosi 101,1 miliona euro. Termin składania wniosków upływa 1 grudnia 2026 roku o godzinie 17.00.
Nie jest to jednak klasyczna dotacja na remont budynku, urządzenie rynku ani rewitalizację pojedynczego obiektu. Konkurs finansuje badania, eksperymenty i demonstratory, które mają pomóc zrozumieć, jak zmieniać całe środowiska życia — przestrzennie, społecznie, ekonomicznie i środowiskowo.
Miejsce jako laboratorium
Przez lata zieloną transformację opisywano przede wszystkim za pomocą pojedynczych budynków, instalacji energetycznych i wskaźników emisji. New European Bauhaus Facility przesuwa punkt ciężkości na większą skalę: dzielnicę, miejscowość lub lokalną społeczność, w której spotykają się mieszkalnictwo, transport, zdrowie, kultura, usługi publiczne, gospodarka i codzienne życie mieszkańców.
W tradycyjnej inwestycji sukces oznacza ukończenie budynku lub przestrzeni. W projekcie badawczym trzeba również wykazać, dlaczego dane rozwiązanie działa, dla kogo jest skuteczne, jakie wywołuje konsekwencje i czy można zastosować je w innym miejscu.
Europa nie finansuje więc kolejnych wizualizacji idealnych, zielonych osiedli. Szuka metod, które można przetestować, zmierzyć, opisać i później wykorzystać w innych społecznościach.
Dziewięć tematów, trzy wymiary zmiany
Pierwszy obszar konkursu łączy zieloną transformację, integrację społeczną i lokalną demokrację. Projekty mogą dotyczyć między innymi przeciwdziałania bezdomności, nowych metod projektowania przestrzennego oraz badania wpływu otoczenia na zdrowie, dobrostan i poczucie przynależności mieszkańców.
Przestrzeń nie jest tutaj rozumiana wyłącznie jako kompozycja budynków, zieleni i infrastruktury. Jest środowiskiem wpływającym na bezpieczeństwo, relacje społeczne, zdrowie oraz możliwość uczestniczenia w życiu wspólnoty.
Drugi obszar koncentruje się na cyrkularnym i regeneracyjnym środowisku zbudowanym. Obejmuje rozwiązania poprawiające komfort cieplny budynków, rozwój metod konserwacji i naprawy istniejących obiektów oraz poszukiwanie nowych sposobów wykorzystywania przestrzeni pionowej.
Najbardziej odpowiedzialnym budynkiem nie zawsze jest nowy budynek. Coraz częściej jest nim obiekt, którego użytkowanie udało się przedłużyć dzięki lepszej diagnozie, konserwacji, modernizacji lub zmianie funkcji.
Trzeci obszar dotyczy finansowania i nowych modeli biznesowych. Komisja Europejska szuka sposobów na zwiększenie inwestycji w przedsięwzięcia zgodne z wartościami NEB, rozwój infrastruktury społecznej oraz ponowne wykorzystanie przestrzeni pustych, przestarzałych lub niedostatecznie użytkowanych.
Pełny zakres konkursu opisuje program prac New European Bauhaus Facility na lata 2026–2027.
Nie tylko miasta
Słowo „neighbourhood”, używane w dokumentacji programu, nie oznacza wyłącznie formalnej dzielnicy dużego miasta. Odnosi się szerzej do lokalnego środowiska życia i wspólnoty związanej z określonym miejscem.
Zakres całego konkursu zależy od konkretnego tematu, jednak część z nich wyraźnie obejmuje również obszary podmiejskie i wiejskie.
Temat dotyczący wpływu otoczenia na zdrowie i dobrostan mieszkańców wymaga uwzględnienia lokalizacji o różnych cechach geograficznych, w tym obszarów miejskich, podmiejskich, wiejskich, nadmorskich i wyspiarskich. Wyniki mają zostać sprawdzone w co najmniej trzech społecznościach położonych w różnych państwach.
Podobnie temat dotyczący ponownego wykorzystania pustych, przestarzałych lub niedostatecznie użytkowanych przestrzeni zakłada walidację opracowanej metody w lokalizacjach miejskich, podmiejskich i wiejskich.
Demonstratorem może być więc nie tylko poprzemysłowa dzielnica metropolii, lecz także opuszczona szkoła, dawny dworzec, remiza, magazyn, gospodarstwo, ośrodek wypoczynkowy albo zespół zabudowań w małej miejscowości. Warunkiem nie jest miejski charakter miejsca, lecz istnienie rzeczywistego problemu społecznego i przestrzennego, który można zbadać oraz rozwiązywać metodą możliwą do zastosowania również gdzie indziej.
Design nie jest dekoracją projektu
Konkurs wymaga rzeczywistej współpracy pomiędzy dyscyplinami.
Projekt dotyczący transformacji lokalnej społeczności może łączyć samorząd udostępniający teren i dane, uczelnię prowadzącą badania, zespół architektoniczny i projektowy, organizacje pracujące z mieszkańcami oraz partnera technologicznego lub finansowego zdolnego do wdrożenia rozwiązania.
Konsorcjum nie powinno być listą instytucji zebraną na potrzeby wniosku. Powinno stanowić prototyp systemu, który ma działać również po zakończeniu finansowania.
Design pełni w takim układzie szczególną funkcję. Nie jest etapem dodawanym po zakończeniu badań, aby nadać ich wynikom atrakcyjną formę. Staje się metodą rozpoznawania potrzeb, prowadzenia współprojektowania, budowania scenariuszy, testowania prototypów i przekładania wiedzy naukowej na rozwiązania możliwe do wdrożenia.
Szansa dla regionów poza metropoliami
Dla polskich zespołów szczególnie interesujące mogą być projekty związane z ponownym wykorzystaniem pustych obiektów, utrzymaniem istniejącej zabudowy, dziedzictwem przemysłowym i wiejskim oraz rozwojem lokalnych usług.
W wielu miejscowościach nie brakuje przestrzeni. Brakuje natomiast spójnych metod jej rozpoznawania, adaptacji, finansowania i ponownego włączania w życie wspólnoty. Dawna fabryka, szkoła, bank, magazyn czy gospodarstwo są zwykle analizowane jako osobne nieruchomości. Konkurs NEB zachęca, aby potraktować je jako część większego układu społecznego i gospodarczego.
W Bielsku-Białej polem demonstracyjnym mogłaby być sieć poprzemysłowych obiektów połączonych z edukacją, kulturą, lokalną produkcją i nowymi kompetencjami technologicznymi. W mniejszej miejscowości podobny projekt mógłby dotyczyć adaptacji nieużywanych budynków na mieszkania, pracownie, usługi społeczne, miejsca pracy lub infrastrukturę kultury.
Przedmiotem badań nie byłby sam remont. Byłaby nim metoda identyfikowania zasobów, angażowania mieszkańców, wyboru funkcji, oceny efektów i finansowania dalszego działania.
Lokalność nie jest w takim projekcie ograniczeniem. Stanowi warunek przeprowadzenia wiarygodnego eksperymentu.
Miejsce, które potrafi się uczyć
HORIZON-NEB-2026-01 nie jest konkursem na najładniejszy obraz przyszłego miasta ani wsi. Jest konkursem na wiedzę o tym, jak miejsca można rzeczywiście zmieniać.
Najciekawsze projekty nie przedstawią kolejnej skończonej wizji idealnego otoczenia. Zbudują mechanizm, dzięki któremu lokalna społeczność będzie potrafiła rozpoznawać własne problemy, angażować mieszkańców, testować rozwiązania i kontynuować transformację po zakończeniu grantu.
W tym miejscu Nowy Europejski Bauhaus przestaje być wyłącznie deklaracją wartości. Zaczyna działać jako infrastruktura lokalnego eksperymentu.
Najważniejsze informacje
Konkurs: HORIZON-NEB-2026-01
Budżet: 101,1 mln euro
Liczba tematów: 9
Termin: 1 grudnia 2026 roku, godz. 17.00 CET
Program: Horizon Europe — New European Bauhaus Facility
Zakres: obszary miejskie, podmiejskie i wiejskie — zależnie od wybranego tematu
Status: nabór otwarty
Oficjalna strona konkursu:
101,1 mln euro w ramach New European Bauhaus Facility
Dokumentacja i formularze:
EU Funding & Tenders Portal — HORIZON-NEB-2026-01
Pełny program prac:
Horizon Europe Work Programme 2026–2027 — New European Bauhaus Facility
